فرهنگ و تاریخ ایران

مسجد جامع بروجرد هنوز هم مجهولات بسیاری را در خود حفظ کرده و نمی‌توان به طور قطع در مورد آن سخن گفت. آنچه از مسجد به دست آمده است قدمت آن را به دوره آل بویه می‌رساند. به گفته کارشناسان، نشانه‌هایی از وجود مسجد قدیمی‌تر از نوع مساجد اولیه ستون‌دار یافت شده که نیاز به بررسی بیشتر دارد و در این مورد نمی‌توان نظر مشخصی داد.

مسجد جامع بروجرد به صورت یک بنای مجموعه‌ای ساخته شده بود و شامل مسجد، آب‌انبار، ساختمان غریب‌خانه، میدان و سایر متعلقات بوده که امروزه از بین رفته است. بنای مسجد جامع از نظر شکل از نوع مساجد تک ایوانی است که دارای دو در ورودی در قسمت‌های شرقی و غربی است. بنا شامل یک حیاط مرکزی، ایوان، فضای گنبدخانه و شبستان‌های اطراف آن و یک شبستان وسیع زمستانی در طرف شمال حیاط مرکزی است. بنابر شواهد موجود، صفویان، زندیان و قاجاریان تعمیرات بنیادی در مسجد انجام داده و بخش‌هایی به آن افزوده‌اند.

معماری مسجد جامع بروجرد منحصر به فرد و یکی از شاهکارهای تاریخی معماری کشور است که هم ویژگی‌های معماری اسلامی و هم معماری باستانی ایران را در خود جای داده است. مسجد دارای گنبدخانه ای است که در ضلع جنوبی قرار گرفته و از بخش‌های قدیمی‌تر بنا است و معماری این بخش، شبیه به چهارطاق‌های دوره ساسانی است.